زيبد از روستاي بسيار قديمي است که در شاهنامه فردوسي از آن ياد شده است. اين روستا مرکز دهستان زيبد نيز مي باشد و درفاصله 21کيلو متري گناباد قرار گرفته است. روستاي زيبد،منطبق بر عرض جغرافيايي 17/34 و طول جغرافيايي 29/58 دقيقه است وارتفاع آن از سطح دريا 1480متر است. جمعيت زيبد در سال868،1385 نفر بوده درحاليکه در سال1355/1301 نفر جمعيت داشته است. آب روستاي زيبد ازقنات وچشمه تأمين مي شود و 539 هکتار زمين قابل کشت دارد. ضمناً چندين آبادي تابع دارد و از روستاهاي مرکزي به حساب مي آيد. زعفران، جاليز، گندم، حبوبات و برخي از سر درختي ها ازجمله بادام، فراورده هاي دام و طيور از محصولات آن به حساب مي آيد. باتوجه به اين که زيبد از روستاهاي پيشرفته است و مرکز دهستان نيز مي باشد از امکانات وسيعي مانند آب و برق، حمام، پزشک، خانه بهداشت و بهورز و مدارس ابتدايي، راهنمايي ودبيرستان،حسينيه و مسجد و کتابخانه و فروشگاه تعاوني و شرکت تعاوني توليدات کشاورزي و مرکز توزيع فراورده هاي نفتي برخوردار است. وسيله نقليه عمومي موجود درروستا ميني بوس مي باشد که به شهر رفت و آمد منظم دارد.

مردم زيبد در پايبندي به انقلاب معروفند و تعداد 23 شهيد و    ،جانباز و آزاده و از روستاهاي نمونه دفاع مقدس در کشور است و شخصيتهاي معروفي از جمله امام جمعه فعلي گناباد و غيره دارد.

 

 

 

سنو:

 

سنو از روستاهاي بزرگ و پراهميت گناباد و دهستان زيبد است. اين روستا داراي يک چشمه دائمي است که بر خلاف منابع آبي ساير روستاهاي براکوه گناباد، نوسانات فصلي ندارد. بخش عمده آب و زمين روستا از موقوفات آستان قدس رضوي مي باشد. سنو به لحاظ عرض و طول جغرافيايي در عرض شمالي 19/34 و طول شرقي27/58 قرار دارد و ارتفاع آن از سطح دريا حدود 1445 متر مي باشد.

فاصله روستا تامرکز دهستان چهار کيلو متر و تامرکز شهرستان حدود 22کيلو متر مي شود. جمعيت روستا درسال 1385به 922نفر کاهش يافته در حاليکه در سرشماري هاي قبل به بيش از 1600نفر رسيده است و در سال1355 نيز 1315 نفر جمعيت داشته است. سنو روستاي مرکزي است و آباديهاي تابعي فراواني دارد. مجموعاً حدود 10 قنات و 2چشمه در آن جاري است که چشمه ي اصلي روستا حدود 95 ليتر در ثانيه آبدهي دارد. اراضي قابل کشت روستا 492هکتار و کشتهاي آنان عبارت از گندم ،جو،پنبه و چغندر، حبوبات و جاليز، بادام و گردو و درخت توت و ابريشم است و فراورده هاي دامي و طيور نيز دارد.

از نظر امکانات زيربنايي ازآب و برق،حمام و پزشک تا مدارس راهنمايي و دبستان و پست و مخابرات و بانک و فروشگاه تعاوني و امثال آن برخوردار است و اخيراً جوانان روستا در پي الکترونيکي کردن روستا هستند و اين روستا پايلوت انتخاب شده است.

 

کلات:

 روستاي بزرگ کلات نيز يکي از روستاهاي مرکزي در دهستان زيبد است و چندين فقره آبادي تابع دارد. اين روستا که منطبق بر عرض و طول 12/34شمالي و 32/58 شرقي است در نزديکي جاده اصلي گناباد- فردوس و در ارتفاع 1600 متر از سطح دريا قرار دارد. اين روستا کوهپايه اي است و فاصله آن تا مرکز دهستان 8کيلومتر و تا مرکز شهرستان 20کيلومتر است.کلات به علت قرارگيري در جاده اصلي از اهميت ويژه اي برخوردار است. اين روستا قدمت چند هزار ساله دارد و از روستاهايي است که در شاهنامه از آن ياد شده است. هم اکنون روستاي کلات تقريباً در مرکز هندسي بخش کاخک گناباد واقع است و ازنظر دسترسي به امکانات شرايط مطلوبي دارد. کلات در سال 754،1385نفر جمعيت داشته در حاليکه جمعيت آن حتي در سال 1334،1355نفر بوده است. 

آب آن از چند فقره قنات تأمين مي شود و بالغ بر 580 هکتار اراضي کشاورزي دارد. مردم کلات در کشاورزي معروفند و محصولات آن، گندم،جو،زعفران،حبوبات، صيفي جات و انواع سر درختي است و فرآورده هاي دامي نيز دارند. از نظر امکانات نيز لوله کشي آب،برق،مدارس ابتدايي،راهنمايي،دبيرستان(غير فعال) و مسجد،حسينيه، فروشگاه تعاوني و غيره دارند. وسيله نقليه عمومي روستا ميني بوس است و سرويس دهي منظم دارد.

 

 بيهود:       

  روستاي بيهود در شرق دهستان زيبد قرار دارد و منطبق بر عرض جغرافيايي 21/34 شمالي و 22/58 طول شرقي است که 1520 متر از سطح دريا ارتفاع دارد. فاصله اين روستا تا مرکز دهستان حدود 38 کيلو متر وتا مرکز شهرستان حدود 34 کيلومتر است.  

جمعيت بيهود در سال205،1385 نفرودر سال 163،1355 نفر بوده است. کشاورزي ودامداري پيش? اصلي مردم روستا است و معدن باريت نيز در محدوده روستا وجود داردضمناً قالي بافي نيز دارند. آب روستا از 14 قنات کوچک و سه چشمه تأمين مي شود و اراضي کشت آبي آن 106 هکتار است. 

آب لوله کشي ،برق،حمام،غسالخانه،پزشک سيار،دبستان،مسجد،آثار باستاني ،دفتر فروش مواد نفتي،دفترمخابرات،زمين فوتبال و پارک روستايي از امکانات موجود در اين روستا است. وسيله نقليه عمومي مردم وانت است.

 

خاتمه:

 خاتمه يا خاتومه از روستاهاي شرق دهستان زيبد ومنطبق بر16/34 عرض شمالي و26/58 طول شرقي است. اين روستا کوهستاني است و 1700 متر از سطح دريا ارتفاع دارد. جمعيت خاتومه در سال 19،1385 نفر بوده در حاليکه در سال 81،1355 نفر جمعيت داشته است. پيش? اصلي مردم خاتومه کشاورزي و دامداري است و محصولات آنها: گندم، جو و حبوبات و برخي سر درختي ها و فراورده هاي دامي است.

 امکانات موجود در روستا شامل برق، دبستان، مسجد و دفتر مخابرات است. مردم روستا براي رفت و آمد به شهر از وانت و موتور سيکلت استفاده مي کنند.

 

خونيک:

 جمعيت خونيک در سالهاي 1365 و 1375 ، 18 نفر بوده است.

 

درصوفه:

 در صوفه يا درب صوفه، روستايي ييلاقي وتفريحي در12 کيلو متري جنوب زيبد و در ميان کوهستان است. صوفه اي بزرگ درميان صخره ها در اين محل وجود دارد که روستا نام خود را از آن گرفته است. مشهور است که قبر پيران ويسه در بالاي اين صوفه مي باشد. روستاي در صوفه درطول جغرافيايي 26/58 و عرض جغرافيايي 16/34 واقع شده است. اين روستا 1700 متر از سطح دريا ارتفاع دارد. و فاصله آن تا مرکز شهرستان نيز 34 کيلومتر است. جمعيت درب صوفه درسال16،1385 نفر در سال 76،1355 نفر بوده است پيش? مردم آن کشاورزي بويژه باغداري و دامداري است و آب آن از چشمه تأمين مي شود. امکانات روستا شامل آب لوله کشي، برق، حمام ومسجد است. وسيله ي نقليه ي عمومي روستا وانت است.

 

رضويه:

 رضويه از روستاهاي پايکوهي دهستان زيبد است که منطبق برعرض جغرافيايي 17/34 شمالي وطول جغرافيايي 28/58 شرقي است. و 1480 متر از سطح دريا ارتفاع دارد. فاصله ي رضويه از مرکز دهستان 2کيلومتر وتا مرکز شهرستان 24کيلومتر است. جمعيت رضويه درسال 55،1385 نفر و در سال 123،1355 نفر بوده است. کشاورزي ودامداري، فعاليت اصلي مردم اي روستا است. اراضي قابل کشت روستا 47هکتار است و آب آن از طريق 2قنات کوچک ويک چشمه تأمين مي شود. زعفران، گندم، جو و حبوبات و بادام و فراورده هاي دامي، مهمترين محصولات اين روستا است. برق،حمام، تلفن، دبستان، مسجد ودفتر مخابرات ازجمله امکانات موجود در روستا مي باشد. وسيله اياب ذهاب مردم، وانت وموتورسيکلت مي باشد.

 

روچي:

 روچي منطبق بر طول جغرافيايي 30/58 وعرض جغرافيايي 15/34 است و ارتفاع آن از سطح دريا، 1530 متر است. اين روستاي پايکوهي با مرکز دهستان زيبد 3کيلومتر و بامرکز شهرستان گناباد 31کيلو متر فاصله دارد.کشاورزي ودامداري، فعاليت اصلي مردم راتشکيل مي دهد. جمعيت روستاي روچي درسال364،1385نفر و درسال 602،1355 نفر بوده است.  

روچي چند آبادي تابع دارد و داراي 357 هکتار اراضي قابل کشت است. آب آن از حدود 10 رشته قنات کوچک و 2 چشمه تأمين مي شود. بر روي رودخانه فصلي آن نيز سدّي زده شده است. زعفران، گندم، حبوبات، انواع سر درختي ازجمله بادام وگردو و فراورده هاي دامي از محصولات اين روستا است. برق، حمام، خانه بهداشت، بهورز، دبستان، مسجد، حسينيه،پايگاه بسيج، صندوق پستي، نانوايي و شرکت تعاوني توليدي کشاورزي از امکانات آن به شمار مي رود. وسيله نقليه عمومي روستا ميني بوس است.

 

 

 

زيرجان:

 زيرجان روستايي کوهستاني در جنوب دهستان زيبد است. اين روستا منطبق بر عرض جغرافيايي 13/34 وطول جغرافيايي 26/58 است و ارتفاع آن از سطح دريا حدود 1975 متر مي باشد. فاصله روستاي زيرجان تا مرکز دهستان حدود 50 کيلومتر است و تا مرکز شهرستان 65 کيلومتر فاصله دارد دليل اين بعد مسافت کوهستاني بودن منطقه است که در حال حاضر براي رفتن به اين روستا بايد از استان خارج شد و از طريق خراسان جنوبي مسير پر پيچ و خم روستا را طي نمود. 

روستاي کوهستاني و ييلاقي زيرجان در سال 1385 ، 220 نفر ودر سال 383،1355 نفر جمعيت داشته است. اين روستا و توابع آن حدود 15قنات و چشمه و بيش از پانصد هکتار زمين کشاورزي دارد. علاوه بر انواع درختان ميوه ،زعفران،گندم،جو،گردو و بادام وحبوبات از محصولات روستاي زيرجان است.  

زيرجان از لوله کشي آب،‌برق، روشنايي، حمام، غسالخانه، دبستان، مسجد، دفتر مخابرات، پايگاه بسيج و امثال آن بهره مند است.  سرويس عمومي روستا، ميني بوس است .

 

سرآسياب:

 سرآسياب يک روستاي کوهپايه اي در دهستان زيبد است که بر عرض جغرافيايي 18/34 و طول جغرافيايي 26/58 منطبق است و ارتفاع روستا از سطح دريا 1470 متر است. فاصله روستا تا مرکز دهستان 4 کيلومتر و تا مرکز شهرستان 26 کيلومتر مي شود. جمعيت سرآسياب در سال 1385 ، 52 نفر و در سال 1355 ، 95 نفر بوده اند. آب روستا از قنات تامين مي شود. کار اصلي مردم اين روستا کشاورزي و دامداري است. از امکانات فعلي روستا مي توان برق روشنايي ، دبستان و مسجد را نام برد و مردم براي رفت و آمد به شهر از وانت ، موتور سيکلت و ساير وسايل شخصي استفاده مي کنند.

 

 سقي:

 روستاي سقي از روستاهاي نسبتاً مرتفع کوهپايه اي گناباد است که بر دشت جنوبي گناباد اشراف کامل دارد . اين روستا در عرض جغرافيايي 14/34 و طول جغرافيايي 31/58 واقع شده است و ارتفاع آن از سطح دريا 1600 متر است. فاصله سقي تا مرکز دهستان 5 کيلومتر و تا مرکز شهرستان 27 کيلومتر است. در حاليکه اين روستا در سال 1355 ، 816 نفر جمعيت داشته است جمعيت آن در سال 1385 به 287 نفر کاهش يافته است و مهاجر فرستي شديد داشته است. روستاي سقي و آباديهاي تابعه آن اگر چه 16 قنات کوچک و و يک چشمه دارد ليکن از روستاهاي به شدت کم آب منطقه بحساب مي آيد. وسعت اراضي قابل کشت روستا 188 هکتار و محصولات اصلي روستا زعفران، گندم ، بادام و فراورده هاي دام و طيور است. امکانات موجود روستا نيز از قبيل برق ، حمام ، غسالخانه ، تلفن ، خانه بهداشت ، بهورز ، دبستان ، مسجد حسينيه دفتر پست و مخابرات و فروشندگي تعاوني مصرف است. وسيله نقليه عمومي روستا نيز ميني بوس است که به مرکز شهرستان سرويس دهي منظم دارد.

 

 شيراز آباد:

 شيراز آباددر عرض جغرافيايي 16/34 و طول جغرافيايي 31/58 واقع شده است اين روستا در حاشيه جاده اي که سنو و زيبد را به کاخک متصل مي کند قرار گرفته واز سطح دريا 1505 متر ارتفاع دارد. جمعيت آن در سال164،1355 نفر بوده ليکن در سال 1385 به43 نفر کاهش يافته است.

علت کم جمعيي اين روستاکمبود آب کشاورزي است و خشکسالي هاي اخير مهاجرتها را تشديد کرده است. فاصله روستا تا مرکز دهستان 3کيلومتر وتامرکز شهرستان 23 کيلومتر است. آب آن از يک قنات ويک چشمه تأمين مي شود77 هکتار اراضي قابل کشت دارد. گندم،جو،حبوبات،بادام و فراورده هاي دامي از محصولات اين روستا به شمار مي آيد. امکانات روستا از جمله اب وبرق،حمام وتلفن و مسجدمي باشد و براي ساير امکانات معمولاً از روستاي مجاوز خود روچي استفاده مي کنند. مردم اين روستا از قديم الايام دستي نيز در تجارت داشته اند که به همين دليل معروفيت خوبي دارند. وسيله نقليه عمومي روستا وانت است.

 

 

فودنجان: 

 فودنجان از روستاهاي دوردست در غرب دهستان زيبد است که تامرکز دهستان 15کيلومتر و تامرکز شهرستان حدود33کيلومتر فاصله دارد. منطبق بر عرض جغرافيايي 23/34 و 23/58 است و ارتفاع آن از سطح دريا 1515 کيلومتر است. جمعيت فودنجان درسال263،1385 نفر ودر سال1355نيز 274 نفر بوده است. 

آب آن از 7 قنات کوچک 3حلقه چاه و 8 چشمه تأمين مي شود و حدود 75 هکتار اراضي قابل کشت دارد. محصولات عمده فودنجان،زعفران،گندم،جو،انار،حبوبات وفراورده هاي دامي است.  

ازنظر امکانات ، آب لوله کشي،برق،حمام،خانه بهداشت و بهورز،کتابخانه و زمين فوتبال، دبستان و مسجد و حسينيه، دفاتر پست و مخابرات و همچنين پايگاه بسيج دارد. وسيل? نقليه عمومي مردم وانت است و اکثراً از موتورسيکلت استفاده مي کنند.

  

کلاته شهاب:

 کلاته شهاب در عرض جغرافيايي 16/34 و طول جغرافيايي 29/58 شرقي واقع شده و ارتفاع آن از سطح دريا 1540 متر است. روستايي پايکوهي است و فاصله آن تا مرکز دهستان 4کيلومتر وتا مرکز شهرستان24 کيلومتر است. جمعيت شهاب درسال43،1385نفر ودر سال 78،1355 نفر بوده است. آب اين آبادي از چشمه تأمين مي شودوحدود 32 هکتار اراضي کشاورزي دارد که زعفران،گندم و بادام از مهم ترين محصولات آن هستند. برق،حمام،دبستان، مسجد ودفتر مخابراتي از امکانات موجود در اين روستا است و آثار باستاني نيز دارند. وسيله نقليه مورد استفاده مردم، وانت وموتور سيکلت است.

 

به نقل از کتاب گناباد از فرود تا فردا      تاليف: دکتر محمدحسن هجرتي